## Wat is uw situatie?
- Ik voel me angstig
- Ik ben gespannen of gestrest
- Ik heb paniekaanvallen
- Ik maak me veel zorgen 

## In het kort
Veel mensen met de ziekte van Huntington hebben last van angstklachten. U kunt zich bijvoorbeeld gespannen voelen, veel piekeren of onverwacht een paniekaanval krijgen. Ook kunt u minder goed slapen. Deze klachten kunnen verschillende oorzaken hebben. Als u zich bijvoorbeeld veel zorgen maakt, gaat dat vaak gepaard met rusteloosheid of angst. 

Als angst uw dagelijks leven beïnvloedt, is het goed om dit te bespreken met uw casemanager, arts, psycholoog of psychiater.


## Wat is het?
Angst is een natuurlijke reactie op gevaar of onzekerheid. Iemand kan zich bijvoorbeeld angstig voelen over iets specifieks en daardoor plotseling gaan hyperventileren. Maar soms neemt angst het over en blijft het gevoel langer dan nodig. 

Angst kan kan verschillende vormen aannemen:
- U voelt zich gespannen, onrustig of bang
- U piekert veel
- U kunt in paniek raken of gaan hyperventileren

Angstklachten komen vaak samen voor met andere psychische of lichamelijke klachten zoals pijn. 

## Wat merk ik?
U kunt de volgende klachten merken:

- Angst of paniek
- Rusteloosheid of een opgejaagd gevoel
- Piekeren of veel nadenken
- Slaapproblemen
- Hyperventileren
- Snelle hartslag of hartkloppingen

## Oorzaken
Soms is het moeilijk om precies te zeggen waar de angst vandaan komt. Vaak zijn er meerdere redenen waarom iemand angst ervaart. Angst kan bijvoorbeeld worden veroorzaakt door een gevoel van controleverlies of door onzekerheid over de ziekte. Negatieve gebeurtenissen kunnen ook angst uitlokken. Mogelijk zijn mensen met de ziekte van Huntington gevoeliger voor angst door negatieve ervaringen in het verleden, of door veranderingen door de ziekte. 

## Wat kan ik doen?
## Bespreek uw klachten met een zorgverlener
Als u angstklachten heeft, kunt u terecht bij uw casemanager, arts, psychiater of psycholoog. Zij kunnen samen met u kijken wat er aan de hand is en wat u kan helpen. 

## Mogelijke behandelingen
Als uw zorgverlener een angststoornis bij u vaststelt, zijn er meerdere behandelingen om de angst te verminderen. Uw zorgverlener zal met u bespreken wat voor u het best passend is. 
- Gesprekken met een psycholoog
- Medicatie
- Een gezonde levensstijl: voldoende slapen, bewegen en ontspannen en weinig/geen alcohol drinken

## Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met uw casemanager, arts, psychiater of psycholoog als:
- U veel last heeft van angst of paniek
- U zich zorgen maakt over hoe u zich voelt
- Uw klachten uw dagelijks leven beïnvloeden 

## Meer informatie
Kijk voor meer informatie op [Amstelring.nl](https://www.amstelring.nl/psychiater-bij-huntington)

![Line 1.svg](https://huntington-platform-cms-media-prod.s3.eu-central-1.amazonaws.com/Line_1_ef062bead6.svg)


Bron: [European Huntington Association](http://eurohuntington.org/glossary/#anxiety)


Angstklachten 

## Wat is uw situatie?
- Ik voel me somber of verdrietig
- Ik heb minder interesse in dingen
- Ik voel me erg somber, leeg of moe
- Ik denk soms aan de dood of heb zelfmoordgedachten

## In het kort
- Het is normaal om u af en toe somber te voelen, zeker als u merkt dat dingen minder goed gaan
- Als die somberheid lang aanhoudt, kunt u te maken hebben met een depressie. Dit komt vaak voor bij de ziekte van Huntington
- Bij een depressie kunt u de volgende klachten hebben: somberheid, verdriet, verlies van interesse of plezier, lusteloosheid, zelfmoordgedachten. Depressieve gevoelens kunnen ook zorgen voor slaapproblemen of verlies van eetlust
- U staat er niet alleen voor. Er zijn manieren om u weer beter te gaan voelen
- Heeft u zelfmoordgedachten? Aarzel dan niet om erover te praten met een zorgverlener. Er is hulp

## Wat is het?
Iedereen voelt zich weleens somber. Dat is heel normaal. Bij een depressie blijven deze gevoelens langer aanhouden. De meest voorkomende klachten zijn somberheid, verdriet, lusteloosheid, verlies van interesse of plezier, gewichtstoename of juist afvallen, slaapproblemen, minder zin in seks, prikkelbaarheid en gedachten aan zelfmoord. Een depressie is een psychische aandoening die op elk moment kan ontstaan, ook bij mensen met de ziekte van Huntington. Depressie kan er ook toe leiden dat iemand zich steeds meer afsluit en geïsoleerd raakt van andere mensen.

## Wat merk ik?
U kunt de volgende klachten opmerken: 
- Somberheid
- Verlies van interesse of plezier
- Verdriet
- Passiviteit (niet actief zijn)
- Slaapproblemen
- Minder zin in seks
- Prikkelbaarheid
- Denken aan zelfmoord

## Waar komt het door?
Verschillende dingen kunnen het risico op een depressie vergroten, zoals langdurige stress, traumatische ervaringen, lichamelijke ziekten en erfelijke of biologische factoren. Meestal is het een combinatie van meerdere oorzaken die ervoor zorgt dat iemand een depressie krijgt.

## Wat kan ik doen?
## Bespreek uw klachten met een zorgverlener
Als u last heeft van depressieve klachten kunt u dit bespreken met uw casemanager, psychiater of psycholoog. Uw zorgverlener zal met u in gesprek gaan en eventueel een vragenlijst afnemen om te bepalen hoe ernstig de depressieve klachten zijn. 

### Praktische tips:
Soms kunnen kleine dingen helpen om u beter te voelen:
- Blijf actief: Even naar buiten of iets kleins in huis doen kan al verschil maken
- Zoek afleiding: Luister naar muziek, kijk iets luchtigs op tv of lees iets wat u interesseert
- Praat erover: Met uw partner, een vriend of een zorgverlener
- Houd een dagritme aan: Sta op vaste tijden op, eet regelmatig en ga op tijd naar bed
- Wees mild voor uzelf: Het is niet erg als iets vandaag niet lukt. Probeer het morgen weer

## Behandeling
U hoeft dit niet alleen te doen. Uw casemanager, arts, psycholoog of psychiater kan samen met u kijken wat u nodig heeft. Mogelijke behandelingen zijn:
- Gesprekken (psychotherapie)
- Medicatie
- Ondersteuning bij dagstructuur en beweging
Samen bepaalt u wat bij u past.

## Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met uw casemanager, arts, psychiater of psycholoog als u depressieve klachten heeft, vooral als die klachten langer aanhouden en invloed hebben op uw dagelijks leven.
Als u gedachten heeft over zelfmoord, aarzel dan niet om dit te bespreken met uw zorgverlener.

## Meer informatie
Meer informatie over depressie bij de ziekte van Huntington vindt u in [dit artikel](https://www.huntington.nl/webwinkel/folders/symptomen-depressie-detail.html) van de Vereniging van Huntington. 
&nbsp;

![Line 1.svg](https://huntington-platform-cms-media-prod.s3.eu-central-1.amazonaws.com/Line_1_ef062bead6.svg)
&nbsp;

Bron: [European Huntington Association](http://eurohuntington.org/glossary/#anxiety)


Depressieve klachten

## Wat is uw situatie?
- Ik kan snel boos worden
- Ik ben impulsiever dan vroeger
- Ik doe soms dingen die gevaarlijk (kunnen) zijn voor mezelf of anderen
- Ik vind het moeilijker om risico’s in te schatten
- Ik vind het moeilijker om ergens geduldig op te wachten
- Ik kan soms veel bellen, snoepen, drinken of geld uitgeven

## In het kort
- Als u het idee heeft dat u sneller boos wordt of impulsiever bent dan vroeger, of als u het lastig vindt om zich te gedragen op een manier die past bij de situatie, kan er sprake zijn van ontremming
- Het helpt om zo veel mogelijk overzicht en rust te creëren. Ontremming kan namelijk komen doordat er te veel van u wordt gevraagd
- Familie en vrienden kunnen helpen door dit soort situaties te herkennen en onder controle te houden of samen oplossingen te bedenken
- Als u merkt dat uw gedrag problemen veroorzaakt, onveilig is voor uzelf of anderen, of invloed heeft op uw kwaliteit van leven, neem dan contact op met uw casemanager, arts, psychiater of psycholoog. Samen kijkt u wat kan helpen

## Wat is het?
Iedereen doet weleens iets zonder erbij na te denken. Maar als u merkt dat u vaker impulsief reageert of zich minder goed kunt beheersen, kan er sprake zijn van ontremming. Dat betekent dat de natuurlijke “rem” op emoties of gedrag wat losser zit. U kunt sneller boos worden, of iets zeggen, beslissen of doen zonder stil te staan bij de gevolgen. U kunt merken dat u meer conflicten met anderen krijgt, zoals met uw de werkgever of partner. Ook dingen als veel kopen, eten of bellen kunnen erbij horen.

Soms komt dat ontremming doordat u wordt overvraagd, of omdat u moeite hebt met veranderingen in de situatie. Het helpt dan om te zorgen voor voorspelbaarheid en rust.

## Wat merk ik?
U kunt de volgende klachten opmerken:

- Boosheid
- Impulsiviteit
- Minder grip op emoties of acties
- Ontremming

## Oorzaken
Ontremming komt voor bij hersenaandoeningen, zoals de ziekte van Huntington. Het kan in elk stadium van de ziekte optreden.

## Wat kan ik doen?
Er zijn dingen die u of uw naasten kunnen proberen om meer grip te krijgen:
- Zorg voor een vaste structuur op de dag
- Maak afspraken over dingen die u moeilijk vindt, zoals geld uitgeven of alcohol gebruiken
- Bespreek veranderingen met uw omgeving. Zij kunnen u helpen situaties eerder te herkennen
- Zorg voor afleiding of rust als u spanning voelt opkomen
- Wees mild voor uzelf. Ontremming is een symptoom van de ziekte, geen teken van zwakte

## Bespreek uw klachten met een zorgverlener
Uw zorgverlener kan samen met u bekijken of u inderdaad last heeft van ontremming. Soms worden daarbij ook vragenlijsten of tests gebruikt. U kunt dan samen bespreken wat u nodig heeft om uw gedrag beter te begrijpen en te sturen.

## Behandeling
Voor de behandeling van ontremming zijn psychologische therapieën en medicijnen beschikbaar. Om een goede keuze te maken, wordt eerst  gekeken in welke situaties de ontremming plaatsvindt. Zo nodig zal uw zorgverlener een behandeling aanraden die is afgestemd op uw situatie. U kunt verschillende therapieën uitproberen om te kijken wat het beste bij uw situatie past.

## Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met uw casemanager, arts, psychiater of psycholoog als:
- Ontremming invloed heeft op uw dagelijks leven
- Uw kwaliteit van leven vermindert
- Als u denkt dat uw gedrag gevaarlijk kan zijn voor uzelf of andere mensen 

## Meer informatie
Kijk voor meer informatie op [Topaz.nl/over-huntington](https://www.huntingtonplein.nl/over-huntington/wat-is-huntington/behandeling/gedrag-en-emotie/#:~:text=Door%20cognitieve%20beperkingen%20kan%20iemand,juist%20erg%20agressief%20kunnen%20worden.)

![Line 1.svg](https://huntington-platform-cms-media-prod.s3.eu-central-1.amazonaws.com/Line_1_ef062bead6.svg)





Ontremming

## Wat is uw situatie?
- Ik zie regelmatig tegen dingen op 
- Andere mensen begrijpen soms niet waar ik me druk over maak
- Ik ben bang dat mijn partner iets overkomt als die weg gaat
- Ik ben vind het moeilijk om alleen te zijn

## In het kort
- Zich zorgen maken is normaal, maar bij de ziekte van Huntington komt veel piekeren vaker voor 1
- De zorgen kunnen een grote invloed hebben op hoe u zich voelt en wat u doet
- Door te praten over uw zorgen en ontspanning in te bouwen, kunt u meer rust ervaren
- Als de zorgen u belemmeren in uw dagelijks leven, kan een psycholoog helpen

## Wat is het?
Iedereen maakt zich weleens zorgen. Dat hoort bij het leven. Maar als u merkt dat u vaak piekert of angstig bent, kan dat te maken hebben met een angststoornis. Angst kan zich op verschillende manieren uiten. Soms maakt u zich zorgen over iets specifieks, zoals de veiligheid van uw partner. Maar angst kan ook vaag en moeilijk te plaatsen zijn.1

## Wat merk ik?
U kunt last hebben van:
- Piekeren over alledaagse dingen1
- Spanningen in het lichaam2
- Zorgen over meerdere onderwerpen2
- Snel bang of bezorgd zijn over anderen, de wereld of mijzelf1
- Geïrriteerd, rusteloos of opgejaagd gevoel2

Deze klachten kunnen veel energie kosten. Gelukkig kunt u zelf en samen met anderen manieren vinden om daar beter mee om te gaan.

## Oorzaken
Bovenstaande klachten passen bij een piekerstoornis (gegeneraliseerde angststoornis). Dit is een angststoornis waarbij iemand constant overbezorgd is, regelmatig piekert en zich gespannen voelt.2 De ziekte van Huntington zorgt dat mensen gevoeliger zijn voor angststoornissen en depressie.1 Dat kan komen door veranderingen in de hersenen, maar ook door ervaringen en onzekerheden die de ziekte met zich meebrengt.

## Wat kan ik doen?
- Bespreek uw zorgen uw partner of familielid
- Plan rustmomenten in om weer op adem te komen, al is het maar een paar minuten 
- Zoek afleiding, bijvoorbeeld door muziek luisteren, ontspanningsoefeningen of een rondje wandelen
- Maak concrete afspraken die de zorgen verminderen. Als u zich bijvoorbeeld zorgen maakt als uw partner weggaat, kunt u afspreken dat jullie elkaar op een bepaald tijdstip bellen 1
 
U hoeft het niet alleen te doen. Familie, vrienden of uw zorgverlener kunnen u helpen manieren te vinden die voor u werken.

## Bespreek uw klachten met een zorgverlener
Wanneer de klachten aanhouden, kunt u contact opnemen met de psycholoog. De psycholoog kan met een gesprek en een vragenlijst onderzoeken of u last heeft van een paniekstoornis. Zo kan beter bepaald worden welke hulp passend is voor u.2

## Hoe gaat het verder?
Behandeling van angstklachten kan bestaan uit:
- Gesprekken met een psycholoog (bijvoorbeeld cognitieve gedragstherapie)
- Ontspanningsoefeningen of mindfulness
- In sommige gevallen: medicijnen

Uw zorgverlener bespreekt met u wat bij uw situatie past. Het doel is niet om álle angst weg te nemen, maar om u te helpen er beter mee om te gaan.

## Wanneer contact opnemen?
Neem contact op met een psycholoog wanneer uw angstklachten erger worden. 

![Line 1.svg](https://huntington-platform-cms-media-prod.s3.eu-central-1.amazonaws.com/Line_1_ef062bead6.svg)

1[Huntington.nl ](https://www.huntington.nl/leven-met/adviezen-van-psychiater-psycholoog/840-vraag-html#:~:text=Angst%20en%20de%20ziekte%20van,hebben%20om%20dingen%20te%20ondernemen.)

2[PsyQ ](https://www.psyq.nl/angststoornis/piekerstoornis)

Kenniscentrum